Η εμφύτευση του ανθρώπινου εμβρύου αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά και λιγότερο μελετημένα κεφάλαια στην επιστήμη της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής, καθώς δεν είναι δυνατή η διερεύνηση αυτής της διαδικασίας εξαιτίας της αδυναμίας πρόσβασης σε αυτό το εμβρυικό στάδιο. Ο ιστός στον οποίον προσκολλάται το έμβρυο ονομάζεται ενδομήτριο και είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη εγκυμοσύνης.

Ανθρώπινο έμβρυο 12ης ημέρας ανάπτυξης, μετά το στάδιο της εμφύτευσης. Με πράσινο χρώμα έχουν
σημανθεί τα κύτταρα που θα εξελιχθούν σε εμβρυικές δομές ενώ με κόκκινο, μωβ και μπλε τα κύτταρα που
θα δώσουν εξωεμβρυικούς ιστούς όπως ο πλακούντας. Εικόνα μικροσκοπίου από τους Deglincerti et al., 2016

Πολύ συχνά παρατηρείται ασθενείς που καταφεύγουν στην εξωσωματική ενώ παράγουν έμβρυα καλής ποιότητας, δυστυχώς δεν έχουν το αναμενόμενο θετικό αποτέλεσμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ειδικά, ο ρόλος του ενδομητρίου χρήζει ακόμα σχολαστικότερης διερεύνησης. Ας δούμε ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες δυσλειτουργίας του ενδομητρίου.

• Μορφολογικοί Παράγοντες
  Εδώ εμπίπτουν τόσο εκ γενετής προβλήματα (συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης μήτρας) όσο και παθήσεις που εμφανίζονται κατά την διάρκεια της ζωής. Εκ γενετής προβλήματα μπορεί να σχετίζονται για παράδειγμα με την παρουσία διαφράγματος στην μήτρα. Αντίστοιχα, ενδομήτριοι πολύποδες και συμφύσεις μετά από απόξεση του ενδομητρίου, είναι παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να αναπτυχθούν κατά την διάρκεια της ζωής. Η παρουσία οποιουδήποτε από τα ανωτέρω αλλοιώνει την φυσιολογική λειτουργία του ενδομητρίου και σχετίζεται με αδυναμία εμφύτευσης του εμβρύου, μετά από εξωσωματική αλλά και με αποβολή νωρίς κατά
  την διάρκεια της κύησης. Είναι εύκολη η διάγνωση τέτοιων ανωμαλιών, με την εξέταση της σαλπιγγογραφίας ή με διαγνωστική υστεροσκόπιση. Κατόπιν, όπου χρειάζεται η χειρουργική αντιμετώπιση με υστεροσκόπιση αποκαθιστά την φυσιολογική ανατομία και λειτουργία του ενδομητρίου. Εφόσον δεν συνυπάρχουν άλλα προβλήματα γονιμότητας, μετά από την αντιμετώπιση τέτοιων μορφολογικών προβλημάτων, η πιθανότητες σύλληψης είναι συγκριτικά πολύ μεγαλύτερες.

• Χρόνιες Παθήσεις/Φλεγμονές
  Παθήσεις όπως η αδενομύωση, η χρόνια ενδομητρίτιδα και η παρουσία υδροσαλπίγγων επηρεάζουν αρνητικά την εμφύτευση του εμβρύου καθώς αλλάζει
  η φυσιολογική φυσιολογία της μήτρας. Η λαπαροσκοπική αφαιρεση των υδροσαλπίγγων είναι απαραίτητη πριν την διενέργεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Επίσης η χειρουργική εκτομή εντοπισμένης αδενομύωσης μπορεί σε κάποιο βαθμό να αποκαταστήσει την λειτουργικότητα της μήτρας. Τέλος η αποτελεσματική θεραπεία της χρόνιας ενδομητριτιδας είναι αρκετά δύσκολη καθώς συχνά είναι ασυμπτωματική και δεν είναι εύκολη η διάγνωση.

• Το μικροβίωμα του ενδομητρίου
  Μέχρι πρόσφατα, το εσωτερικό της μήτρας θεωρούνταν στείρο, δηλαδή με πλήρη απουσία μικροοργανισμών. Πρόσφατες μελέτες όμως αναδεικνύουν πλούσια παρουσία βακτηρίων του είδους Lactobacillus spp, και μάλιστα η παρουσία αυτή σχετίζεται με την καλή λειτουργία του ενδομητρίου και με αυξημένες πιθανότητες εμφύτευσης σε περίπτωση εξωσωματικής. Αντίθετα παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών όπως του είδους Enterobacteria ή του είδους Staphylococcus έχουν συσχετιστεί με φτωχά αποτελέσματα εμφύτευσης. Η παρουσία μικροοργανισμών στο ενδομήτριο μπορεί να ανιχνευθεί με την εξέταση καλλιέργειας ενδομητρίου, μια πολύ γρήγορη και ανώδυνη τεχνική. Εφόσον βρεθεί παθογόνος μικροοργανισμός, τότε συστήνεται θεραπεία με κατάλληλη αντιβίωση και επανέλεγχος για να πιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας. 

Συνεπώς, η ολοκληρωμένη αξιολόγηση του ενδομήτριου περιβάλλοντος καλό θα είναι να περιλαμβάνει:

• Διαγνωστική Υστεροσκόπιση/Σαλπιγγογραφία για διάγνωση συμφύσεων, πολυπόδων και για απεικόνιση της μορφολογίας της μήτρας.
• Καλλιέργεια Ενδομητρίου για διερεύνηση του μικροβιακού φορτίου.

Ιωάννα Μαστρομηνά, PhD
Κλινικός Εμβρυολόγος

Πηγές
Deglincerti et al., 2016
Moreno et al., 2017
Leoni et al., 2019