Γυναικολογία και Υπογονιμότητα Archives - ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ https://drmastrominas.gr/category/ιατρικά-νέα/γυναικολογία-και-υπογονιμότητα/ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ Fri, 15 May 2026 13:08:51 +0000 el hourly 1 https://drmastrominas.gr/wp-content/uploads/2025/05/favicon-65x65.png Γυναικολογία και Υπογονιμότητα Archives - ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ https://drmastrominas.gr/category/ιατρικά-νέα/γυναικολογία-και-υπογονιμότητα/ 32 32 Κρυοσυντήρηση ωαρίων: Γιατί όλο και περισσότερες γυναίκες την επιλέγουν https://drmastrominas.gr/%ce%ba%cf%81%cf%85%ce%bf%cf%83%cf%85%ce%bd%cf%84%ce%ae%cf%81%ce%b7%cf%83%ce%b7-%cf%89%ce%b1%cf%81%ce%af%cf%89%ce%bd-%ce%b3%ce%b9%ce%b1%cf%84%ce%af-%cf%8c%ce%bb%ce%bf-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%80%ce%b5/ Fri, 14 Nov 2025 13:37:11 +0000 https://drmastrominas.gr/?p=6639 Πώς λειτουργεί η κρυοσυντήρηση και ποιες γυναίκες ωφελεί περισσότερο Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα τον όρο «κρυοσυντήρηση ωαρίων». Πρόκειται για μια ιατρική πρακτική που δίνει στις γυναίκες τη δυνατότητα να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους για το μέλλον. Αν και μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες το ζήτημα αυτό δεν συζητούνταν ανοιχτά, σήμερα αποτελεί μια όλο και πιο δημοφιλή επιλογή, ειδικά σε νεότερες γυναίκες που θέλουν να έχουν περισσότερο έλεγχο στον οικογενειακό τους προγραμματισμό. Η κρυοσυντήρηση βασίζεται στη διαδικασία της ωοληψίας, κατά την οποία συλλέγονται ώριμα ωάρια από τις ωοθήκες μετά από φαρμακευτική διέγερση. Τα ωάρια αυτά καταψύχονται με ειδική μέθοδο ταχείας ψύξης, που διατηρεί άθικτη τη δομή τους και τα προστατεύει από βλάβες. Έτσι, μπορούν να παραμείνουν αποθηκευμένα για χρόνια, μέχρι η γυναίκα να αποφασίσει να τα χρησιμοποιήσει. Όταν έρθει η στιγμή, τα ωάρια αποψύχονται, γονιμοποιούνται στο εργαστήριο και ακολουθεί η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Αλλά γιατί να επιλέξει μια γυναίκα να καταψύξει τα ωάριά της; Ο σημαντικότερος λόγος είναι ο παράγοντας της ηλικίας. Όπως είναι γνωστό, μετά τα 35 χρόνια η ποιότητα και η ποσότητα των ωαρίων μειώνονται αισθητά. Με την κρυοσυντήρηση, μια γυναίκα μπορεί να «παγώσει τον χρόνο», διατηρώντας τα ωάριά της σε καλύτερη βιολογική κατάσταση. Αυτό προσφέρει μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας σε μελλοντική προσπάθεια για εγκυμοσύνη. Πέρα από την ηλικία, υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις όπου η κρυοσυντήρηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε θεραπείες για καρκίνο, όπως χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία, μπορούν να εξασφαλίσουν τη γονιμότητά τους πριν επηρεαστούν οι ωοθήκες τους. Επίσης, γυναίκες που για προσωπικούς ή επαγγελματικούς λόγους δεν αισθάνονται έτοιμες να γίνουν μητέρες, επιλέγουν αυτή τη λύση για να έχουν περισσότερη ευελιξία στο μέλλον. Φυσικά, η κρυοσυντήρηση δεν αποτελεί εγγύηση για μια μελλοντική εγκυμοσύνη. Οι πιθανότητες επιτυχίας εξαρτώνται από την ηλικία στην οποία συλλέγονται τα ωάρια, τον αριθμό τους αλλά και τη γενικότερη υγεία της γυναίκας. Ωστόσο, αποτελεί ένα πολύτιμο «εργαλείο» που δίνει περισσότερες επιλογές και μειώνει την πίεση που συχνά αισθάνονται οι γυναίκες απέναντι στο πέρασμα του χρόνου. Η απόφαση για κρυοσυντήρηση είναι προσωπική και συχνά συνοδεύεται από πολλά ερωτήματα. Η σωστή ενημέρωση και η συζήτηση με ειδικούς είναι απαραίτητες, ώστε κάθε γυναίκα να αποφασίσει με γνώση και σιγουριά. Σε κάθε περίπτωση, η τεχνολογία αυτή προσφέρει μια νέα ελευθερία: τη δυνατότητα να σχεδιάσει κανείς τη μητρότητα με τους δικούς του όρους.

The post Κρυοσυντήρηση ωαρίων: Γιατί όλο και περισσότερες γυναίκες την επιλέγουν appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Η εξωσωματική γονιμοποίηση: ένα ταξίδι γεμάτο προκλήσεις και ελπίδα https://drmastrominas.gr/%ce%b7-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%ce%bf%cf%80%ce%bf%ce%af%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%84%ce%b1%ce%be%ce%af%ce%b4/ Fri, 14 Nov 2025 13:35:32 +0000 https://drmastrominas.gr/?p=6633 Η εξωσωματική γονιμοποίηση σήμερα είναι πολύ ποιο φιλική, απλή αποδεκτή όμως παραμένει αγχωτική, και αυτό είναι ανθρώπινο. Η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) δεν είναι απλώς μια ιατρική διαδικασία· είναι ένα ταξίδι γεμάτο συναισθήματα, προσδοκίες και συχνά ανατροπές. Για πολλά ζευγάρια που παλεύουν με την υπογονιμότητα, η στιγμή που ακούνε για πρώτη φορά τη λέξη «εξωσωματική» συνοδεύεται από ανάμεικτα συναισθήματα: ελπίδα αλλά και φόβο για το άγνωστο. Η αρχή αυτού του ταξιδιού ξεκινά πάντα με συζητήσεις και αποφάσεις. Οι συναντήσεις με τον γιατρό και η συλλογή πληροφοριών είναι συνήθως το πρώτο βήμα. Εκεί μπαίνουν τα θεμέλια: εξηγούνται οι πιθανότητες, τα στάδια και οι επιλογές, αλλά και οι δυσκολίες που ίσως παρουσιαστούν. Δεν είναι λίγες οι φορές που τα ζευγάρια νιώθουν ότι καλούνται να απορροφήσουν έναν καταιγισμό πληροφοριών, κάτι που μπορεί να φανεί ψυχοφθόρο. Καθώς ξεκινά η θεραπεία, το σώμα – και κυρίως το γυναικείο – μπαίνει σε μια νέα πραγματικότητα. Οι ενέσεις, οι εξετάσεις, οι συχνές επισκέψεις στο ιατρείο, όλα αυτά απαιτούν χρόνο, πειθαρχία και αντοχή. Πολλές γυναίκες μιλούν για τις διακυμάνσεις στη διάθεση, για τα σκαμπανεβάσματα που φέρνουν οι ορμόνες, αλλά και για τη σωματική κούραση. Σε αυτήν τη φάση, η στήριξη από τον σύντροφο αποκτά ανεκτίμητη αξία. Εξ’ ίσου σημαντική είναι και η ανθρώπινη παρουσία και στήριξη από όλη την Ομάδα Εξωσωματικής, γιατρούς, νοσηλευτές, παραιατρικό προσωπικό, ψυχολόγο που συνθέτουν μια αγκαλιά για το ζευγάρι! Η προσμονή για το θετικό αποτέλεσμα είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι. Η αγωνία μετά την εμβρυομεταφορά, οι μέρες μέχρι το τεστ εγκυμοσύνης, οι φόβοι μήπως δεν πετύχει η προσπάθεια. Κάθε ζευγάρι περιγράφει αυτές τις μέρες σαν μια διαρκή εναλλαγή ανάμεσα στην ελπίδα και την ανησυχία. Κι όμως, μέσα σε όλη αυτή τη διαδρομή, κρύβεται και μια ιδιαίτερη δύναμη. Τα ζευγάρια μαθαίνουν να συνεργάζονται πιο στενά, να στηρίζουν ο ένας τον άλλο, να βρίσκουν νέες πηγές υπομονής και αντοχής. Ακόμη κι όταν η πρώτη προσπάθεια δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, η εμπειρία συχνά γίνεται μάθημα και ενδυναμώνει τη σχέση. Η εξωσωματική γονιμοποίηση σήμερα είναι πολύ ποιο φιλική, απλή αποδεκτή όμως παραμένει αγχωτική, και αυτό είναι ανθρώπινο. Χρειάζεται ψυχραιμία, ενημέρωση και πολλή αγάπη. Το πιο σημαντικό είναι να θυμάται το ζευγάρι ότι δεν πορεύεται μόνο του· δίπλα του υπάρχουν γιατροί, ειδικοί ψυχικής υγείας, ομάδες υποστήριξης αλλά και άλλοι άνθρωποι που έχουν περάσει από την ίδια διαδρομή. Στο τέλος της ημέρας, η εξωσωματική δεν είναι μόνο μια μέθοδος για να αποκτήσει κανείς παιδί. Είναι ένα ταξίδι που φέρνει στην επιφάνεια την αντοχή, τη δύναμη και την επιθυμία για ζωή – αξίες που παραμένουν ανεξίτηλες, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.

The post Η εξωσωματική γονιμοποίηση: ένα ταξίδι γεμάτο προκλήσεις και ελπίδα appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Η ηλικία και η γονιμότητα: Τι πρέπει να γνωρίζεις πριν αποφασίσεις να κάνεις παιδί https://drmastrominas.gr/%ce%b7-%ce%b7%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%af%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b7-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%b9-%cf%80%cf%81%ce%ad%cf%80%ce%b5%ce%b9-%ce%bd%ce%b1/ Tue, 11 Nov 2025 14:16:55 +0000 https://drmastrominas.gr/?p=6629 Η απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας είναι μια από τις πιο σημαντικές στη ζωή ενός ζευγαριού. Παρ’ όλα αυτά, για πολλούς συνανθρώπους μας, η στιγμή αυτή έρχεται όλο και πιο αργά, καθώς η προτεραιότητα ή και οι συνθήκες της σύγχρονης ζωής επιβάλουν πρώτα σπουδές, καριέρα ή και την προσωπική εξέλιξη. Η καθυστέρηση όμως αυτή, έχει συνέπειες, καθώς η ηλικία επηρεάζει καθοριστικά τη γονιμότητα κυρίως στη γυναίκα αλλά και στον άνδρα. Στη γυναίκα, η γονιμότητα είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον αριθμό και την ποιότητα των ωάριων. Από τη γέννησή της διαθέτει έναν συγκεκριμένο αριθμό, ο οποίος μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Όσο αυξάνονται τα χρόνια, μειώνεται όχι μόνο ο αριθμός αλλά και η ποιότητα των ωαρίων. Μετά τα 35 η πιθανότητα φυσικής σύλληψης ελαττώνεται σταδιακά (εντονότερη μετά τα 40 έτη), ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται ο κίνδυνος αποβολής κυρίως λόγω χρωμοσωμικών ανωμαλιών του εμβρύου. Γενικά η προχωρημένη αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας μειώνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης ακόμη και με την χρήση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Και στους άνδρες όμως η ηλικία έχει ρόλο, έστω κι αν οι αλλαγές είναι πιο σταδιακές. Από τα 40–45 έτη και μετά, η ποιότητα του σπέρματος αρχίζει να μειώνεται. Η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων επηρεάζονται, ενώ αυξάνεται και η πιθανότητα γενετικών μεταλλάξεων. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει τη σύλληψη αλλά και να επηρεάσει την υγεία του παιδιού. Η ηλικία δεν είναι, βέβαια, ο μοναδικός παράγοντας. Η γενικότερη υγεία και ο τρόπος ζωής παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο. Το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η κακή διατροφή, η παχυσαρκία αλλά και το χρόνιο στρες συμβάλλουν στη μείωση της γονιμότητας. Επίσης, νοσήματα όπως η ενδομητρίωση, οι φλεγμονές των γεννητικών οργάνων , οι πολυκυστικές ωοθήκες στις γυναίκες, μπορεί να δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο την προσπάθεια για εγκυμοσύνη. Η σύγχρονη Αναπαραγωγική Ιατρική, ωστόσο, προσφέρει λύσεις. Η κρυοσυντήρηση ωαρίων και σπέρματος δίνει τη δυνατότητα σε νέους ανθρώπους να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους για το μέλλον, πριν αρχίσει να επηρεάζεται από την ηλικία ή από επεμβάσεις ή θεραπείες (πχ θεραπείες για κακοήθη νοσήματα). Οι τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης και οι νέες μέθοδοι, όπως ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, έχουν βελτιώσει σημαντικά τα ποσοστά επιτυχίας, μειώνουν τον κίνδυνο αποβολής και δίνουν ελπίδα σε ζευγάρια που ξεκινούν αργότερα το ταξίδι προς τη γονεϊκότητα. Η ηλικία είναι αναμφισβήτητα ένας κρίσιμος παράγοντας, αλλά η έγκαιρη ενημέρωση και η σωστή καθοδήγηση από ειδικούς μπορούν να βοηθήσουν κάθε ζευγάρι να πάρει τις καλύτερες αποφάσεις για το αναπαραγωγικό του μέλλον. Η γνώση είναι δύναμη και όσο νωρίτερα αποκτηθεί, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν.

The post Η ηλικία και η γονιμότητα: Τι πρέπει να γνωρίζεις πριν αποφασίσεις να κάνεις παιδί appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Ενδομητρίωση και γονιμότητα – Tι πρέπει να γνωρίζουν οι γυναίκες https://drmastrominas.gr/%ce%b5%ce%bd%ce%b4%ce%bf%ce%bc%ce%b7%cf%84%cf%81%ce%af%cf%89%cf%83%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-t%ce%b9-%cf%80%cf%81%ce%ad%cf%80%ce%b5%ce%b9/ Fri, 24 Oct 2025 12:51:47 +0000 https://drmastrominas.gr/?p=6611 Η σχέση ανάμεσα στην ενδομητρίωση και την υπογονιμότητα είναι πολύπλοκη. Η ενδομητρίωση είναι μια καλοήθης πάθηση που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο, αλλά συχνά παραμένει αδιάγνωστη για πολλά χρόνια. Χαρακτηρίζεται από την παρουσία ιστού παρόμοιου με το ενδομήτριο – τον ιστό που φυσιολογικά επενδύει τη μήτρα – σε άλλα όμως σημεία της κοιλιακής χώρας, όπως οι ωοθήκες, οι σάλπιγγες ή το περιτόναιο. Αυτή η «έκτοπη» ανάπτυξη ενδομητρικού ιστού προκαλεί φλεγμονή, πόνο και σε πολλές περιπτώσεις επηρεάζει άμεσα τη γονιμότητα. Ένα από τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι ο έντονος πόνος κατά την περίοδο, που πολλές γυναίκες θεωρούν φυσιολογικό και συνηθίζουν να αγνοούν. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν χρόνιο πυελικό πόνο, πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή ή ακόμη και κατά την ούρηση ή την αφόδευση. Ωστόσο, δεν είναι λίγες οι γυναίκες που δεν εμφανίζουν καθόλου συμπτώματα και ανακαλύπτουν την ενδομητρίωση μόνο όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες σύλληψης. Η σχέση ανάμεσα στην ενδομητρίωση και την υπογονιμότητα είναι πολύπλοκη. Οι συμφύσεις που δημιουργούνται μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των σαλπίγγων, να παρεμποδίσουν την απελευθέρωση ή τη γονιμοποίηση του ωαρίου, Επιπλέον, το φλεγμονώδες περιβάλλον που δημιουργείται στη λεκάνη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την εμφύτευση του εμβρύου. Η διάγνωση της ενδομητρίωσης είναι συχνά δύσκολη. Οι υπέρηχοι μπορούν να δώσουν κάποιες ενδείξεις, αλλά η πιο αξιόπιστη μέθοδος είναι η λαπαροσκόπηση, μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική διαδικασία που επιτρέπει στον γιατρό να δει άμεσα τις εστίες της πάθησης. Αν και η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει, η έγκαιρη αναγνώριση είναι πολύ σημαντική για τη μελλοντική γονιμότητα της γυναίκας. Η θεραπεία της ενδομητρίωσης εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα και την επιθυμία για τεκνοποίηση. Η χειρουργική επέμβαση ιδιαίτερα όταν η ενδομητρίωση εντοπίζεται στις ωοθήκες (κύστεις σοκολατοειδείς) πρέπει να γίνεται με φειδώ σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας διότι επηρεάζεται αρνητικά το απόθεμα των ωαρίων. Σε αυτές τις περιπτώσεις το χειρουργείο έχει θέση εάν υφίσταται έντονος πυελικός πόνος. Η κρυοσυντήση ωαρίων επίσης συστήνεται σε ωοθηκική εντόπιση της νόσου ιδίως σε νέες γυναίκες αφού η ενδομητρίωση στον χρόνο μειώνει τα αποθέματα ωαρίων. Σε υπογονιμότητα λόγω ενδομητρίωσης η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, αποτελεί την πιο αποτελεσματική λύση. Σε γυναίκες που το άλγος είναι το βασικό πρόβλημα η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του πόνου, αν και δεν θεραπεύει την υπογονιμότητα. Το πιο σημαντικό μήνυμα για τις γυναίκες είναι να μην αγνοούν τον πόνο. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή ιατρική καθοδήγηση μπορούν να κάνουν τη διαφορά τόσο στη διαχείριση των συμπτωμάτων όσο και στη διατήρηση της γονιμότητας. Η εξωσωματική γονιμοποίηση: ένα ταξίδι γεμάτο προκλήσεις και ελπίδα Η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) δεν είναι απλώς μια ιατρική διαδικασία· είναι ένα ταξίδι γεμάτο συναισθήματα, προσδοκίες και συχνά ανατροπές. Για πολλά ζευγάρια που παλεύουν με την υπογονιμότητα, η στιγμή που ακούνε για πρώτη φορά τη λέξη «εξωσωματική» συνοδεύεται από ανάμεικτα συναισθήματα: ελπίδα αλλά και φόβο για το άγνωστο. Η αρχή αυτού του ταξιδιού ξεκινά πάντα με συζητήσεις και αποφάσεις. Οι συναντήσεις με τον γιατρό και η συλλογή πληροφοριών είναι συνήθως το πρώτο βήμα. Εκεί μπαίνουν τα θεμέλια: εξηγούνται οι πιθανότητες, τα στάδια και οι επιλογές, αλλά και οι δυσκολίες που ίσως παρουσιαστούν. Δεν είναι λίγες οι φορές που τα ζευγάρια νιώθουν ότι καλούνται να απορροφήσουν έναν καταιγισμό πληροφοριών, κάτι που μπορεί να φανεί ψυχοφθόρο. Καθώς ξεκινά η θεραπεία, το σώμα – και κυρίως το γυναικείο – μπαίνει σε μια νέα πραγματικότητα. Οι ενέσεις, οι εξετάσεις, οι συχνές επισκέψεις στο ιατρείο, όλα αυτά απαιτούν χρόνο, πειθαρχία και αντοχή. Πολλές γυναίκες μιλούν για τις διακυμάνσεις στη διάθεση, για τα σκαμπανεβάσματα που φέρνουν οι ορμόνες, αλλά και για τη σωματική κούραση. Σε αυτήν τη φάση, η στήριξη από τον σύντροφο αποκτά ανεκτίμητη αξία. Εξ’ ίσου σημαντική είναι και η ανθρώπινη παρουσία και στήριξη από όλη την Ομάδα Εξωσωματικής, γιατρούς, νοσηλευτές, παραιατρικό προσωπικό, ψυχολόγο που συνθέτουν μια αγκαλιά για το ζευγάρι! Η προσμονή για το θετικό αποτέλεσμα είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι. Η αγωνία μετά την εμβρυομεταφορά, οι μέρες μέχρι το τεστ εγκυμοσύνης, οι φόβοι μήπως δεν πετύχει η προσπάθεια. Κάθε ζευγάρι περιγράφει αυτές τις μέρες σαν μια διαρκή εναλλαγή ανάμεσα στην ελπίδα και την ανησυχία. Κι όμως, μέσα σε όλη αυτή τη διαδρομή, κρύβεται και μια ιδιαίτερη δύναμη. Τα ζευγάρια μαθαίνουν να συνεργάζονται πιο στενά, να στηρίζουν ο ένας τον άλλο, να βρίσκουν νέες πηγές υπομονής και αντοχής. Ακόμη κι όταν η πρώτη προσπάθεια δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, η εμπειρία συχνά γίνεται μάθημα και ενδυναμώνει τη σχέση. Η εξωσωματική γονιμοποίηση σήμερα είναι πολύ ποιο φιλική, απλή αποδεκτή όμως παραμένει αγχωτική, και αυτό είναι ανθρώπινο. Χρειάζεται ψυχραιμία, ενημέρωση και πολλή αγάπη. Το πιο σημαντικό είναι να θυμάται το ζευγάρι ότι δεν πορεύεται μόνο του· δίπλα του υπάρχουν γιατροί, ειδικοί ψυχικής υγείας, ομάδες υποστήριξης αλλά και άλλοι άνθρωποι που έχουν περάσει από την ίδια διαδρομή. Στο τέλος της ημέρας, η εξωσωματική δεν είναι μόνο μια μέθοδος για να αποκτήσει κανείς παιδί. Είναι ένα ταξίδι που φέρνει στην επιφάνεια την αντοχή, τη δύναμη και την επιθυμία για ζωή – αξίες που παραμένουν ανεξίτηλες, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.

The post Ενδομητρίωση και γονιμότητα – Tι πρέπει να γνωρίζουν οι γυναίκες appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Η Εξωσωματική στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης https://drmastrominas.gr/h-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%87%ce%b7-%cf%84%ce%b7%cf%83-%cf%84%ce%b5%cf%87%ce%bd%ce%b7%cf%84%ce%b7%cf%83-%ce%bd/ Wed, 04 Dec 2024 14:31:20 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/h-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%87%ce%b7-%cf%84%ce%b7%cf%83-%cf%84%ce%b5%cf%87%ce%bd%ce%b7%cf%84%ce%b7%cf%83-%ce%bd/ Πώς η ΑΙ μπορεί να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε παιδί; Ποια είναι η συμβολή της στην εξωσωματική γονιμοποίηση και στην επιτυχία της; Από τoν Δρ Μηνά Μαστρομηνά, MD, γυναικολόγος, ειδικός στην ανθρώπινη αναπαραγωγή και την εξωσωματική γονιμοποίηση, διδάκτωρ ΕΚΠΑ Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) είναι ίσως η σημαντικότερη τεχνολογική επανάσταση του αιώνα μας και έχει πάρει ήδη θέση σε κρίσιμους τομείς, όπως η ιατρική, η οικονομία και η εκπαίδευση. Ωστόσο, αν και είναι ένα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο στην επίλυση καθημερινών προβλημάτων με αμεσότητα και ταχύτητα, σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο όσον αφορά τη δημιουργικότητα, την ενσυναίσθηση ή τη λήψη απόφασης σε πολυδιάστατα ηθικά διλλήματα. Στην εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF), η ΑΙ έχει υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια για τη βελτίωση των ποσοστών επιτυχίας και της αποτελεσματικότητας της τεχνικής, τόσο στον κλινικό όσο και στον εργαστηριακό-εμβρυολογικό τομέα. ΜΕΡΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΑI ΣΤΝ ΙVF ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΙΚΑΝΩΝ ΠΡΟΣ ΕΜΦΥΤΕΣΗ ΕΜΒΡΥΩΝ Ανάλυση εικόνων του εμβρύου Ένα κρίσιμο στάδιο στην IVF είναι η επιλογή του/των εμβρύων προς εμβρυομεταφορά. Σήμερα τα έμβρυα στο εργαστήριο παρακολουθούνται επί 24ώρου βάσεως, με βιντεοκάμερες σε ειδικούς επωαστές. Ο τρόπος και ο χρόνος των κυτταρικών διαιρέσεων παρέχει εικόνες που συγκρίνονται με αντίστοιχες εμβρύων τα οποία έδωσαν εγκυμοσύνη. Έτσι, η αξιολόγηση του εμβρύου προκύπτει από ένα σκορ της ΑΙ και όχι από την υποκειμενική κρίση του ανθρώπινου ματιού. Πρόβλεψη κύησης Με τη συνδρομή της ΑΙ, αναλύονται τεράστιες βάσεις δεδομένων εμβρύων όσον αφορά την επιτυχία εμφύτευσης. Επομένως τα πλέον ικανά έμβρυα επιλέγονται προς εμβρυομεταφορά και έτσι συντομεύεται η επιτυχής έκβαση της IVF. Εξατομίκευση του θεραπευτικού πλάνου ανάλογα με το προφίλ της ασθενούς Η ΑΙ μπορεί να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να εφαρμόσουν ένα εξατομικευμένο πρωτόκολλο θεραπείας βασισμένο, π.χ., στα επίπεδα ορμονών, σε δεδομένα όπως βάρος, ηλικία, κάπνισμα, άλλα νοσήματα, προηγούμενο γυναικολογικό ιστορικό, παράμετροι σπέρματος κ.ο.κ. Βελτιστοποίηση συνθηκών εμβρυολογικού εργαστηρίου Η ΑΙ έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί συνεχώς και να παρεμβαίνει όταν χρειάζεται ώστε να διατηρεί ιδανικές εμβρυολογικές συνθήκες στους επωαστές, εξασφαλίζοντας έτσι τη βέλτιστη δυνατή εξέλιξη και τη βιωσιμότητα των εμβρύων. Πρόβλεψη πιθανότητας επίτευξης εγκυμοσύνης Διαθέτοντας και αξιολογώντας πληροφορίες που αφορούν το προφίλ της ασθενούς και τις εικόνες των εμβρύων, η ΑΙ μπορεί να προβλέψει με αντικειμενικότητα το ποσοστό επιτυχίας της προσπάθειας. Αυτοματοποίηση εργασιών ρουτίνας στην προσπάθεια IVF Κάθε προσπάθεια IVF συνοδεύεται από ανάγκη καταγραφής πολλών κλινικών και εργαστηριακών δεδομένων, φωτογραφιών κ.λπ. Η ΑΙ μπορεί να διαχειριστεί με ακρίβεια και ταχύτητα όλο αυτό τον όγκο πληροφοριών και να υποστηρίξει την έκδοση γνωματεύσεων, την ανάλυση δεδομένων κ.ο.κ Υποστήριξη/διευκόλυνση επικοινωνίας ασθενών με το κέντρο IVF Η ΑΙ μπορεί να υποστηρίξει διάφορες ανάγκες ασθενών που προκύπτουν 24/7 και να απαντήσει σε ερωτήσεις, να υπενθυμίσει ενέργειες που οφείλουν να γίνουν, να κατευθύνει σε ειδικούς και να προσφέρει βοήθεια αποφυγής ταλαιπωρίας και άγχους. Ανάλυση και πρόβλεψη αποτελεσματικότητας του σπέρματος H AI συμβάλλει στην αντικειμενική αξιολόγηση των παραμέτρων του σπέρματος και στην επιλογή των πλέον ικανών σπερματοζωαρίων που θα χρησιμοποιηθούν στη γονιμοποίηση. Η κινητικότητα και η μορφολογία του σπέρματος αναλύονται ανάλογα με τη γονιμοποίηση και τα ποσοστά επιτυχίας. Αξιολόγηση της γενετικής ακεραιότητας του εμβρύου Με τη χρήση τεράστιας βάσης υγιών εμβρύων, η ΑΙ μπορεί να εντοπίσει σε ποσοστό 75% υγιή έμβρυα όπως γίνεται σήμερα με τον προεμφυτευτικό έλεγχο (PGT-A), που όμως είναι επεμβατική διαδικασία. Η ΑΙ έχει τη δυνατότητα απλά, όχι επεμβατικά, να αποφανθεί για την υγεία των εμβρύων και έτσι να οδηγηθούμε στην εμβρυομεταφορά ενός υγιούς εμβρύου, αποφεύγοντας τις πολύδυμες κυήσεις. Υποστήριξη στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων στη συνολική προσπάθεια IVF Αποτελεί πολύτιμο σύμβουλο του κλινικού γιατρού για τη λήψη επιστημονικά τεκμηριωμένων αποφάσεων, λαμβάνοντας υπόψη προηγούμενες προσπάθειες IVF, δημογραφικά στοιχεία της ασθενούς, γενετικές πληροφορίες κ.ο.κ. Έτσι αντικειμενικά επιλέγονται κατάλληλα θεραπευτικά πρωτόκολλα και φάρμακα, ο κατάλληλος χρόνος εμβρυομεταφοράς και αξιολογείται η πιθανότητα επιτυχίας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινή πρακτική της εξωσωματικής γονιμοποίησης έφερε επανάσταση στην αντιμετώπιση της υπογονιμότητας, κυρίως μέσω της βελτίωσης της αντικειμενικότητας και της ακρίβειας τεχνικών και αποφάσεων, της αποτελεσματικότητας και τελικά των υψηλότερων ποσοστών επιτυχίας. Είναι ωστόσο σημαντικό να τονιστεί ότι η ΑΙ είναι ένα εργαλείο στη φαρέτρα των επιστημόνων και σε καμία περίπτωση δεν τους αντικαθιστά. Η ανθρώπινη εμπειρία, η επιστημονική κρίση, η ανθρώπινη προσέγγιση και η συμπαράσταση θα παραμένουν ο ακρογωνιαίος λίθος στην παροχή υψηλού επιπέδου υπηρεσιών στους IVF ασθενείς. Σχετικά: Για την κεντρική ενημέρωση δείτε τον οδηγό Εξωσωματική Γονιμοποίηση στην Αθήνα.

The post Η Εξωσωματική στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Ινομυώματα: Αποτελούν εμπόδιο στη γονιμότητα και την εξωσωματική; Ο γυναικολόγος απαντά https://drmastrominas.gr/%ce%b9%ce%bd%ce%bf%ce%bc%cf%85%cf%8e%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%ce%b5%ce%bb%ce%bf%cf%8d%ce%bd-%ce%b5%ce%bc%cf%80%cf%8c%ce%b4%ce%b9%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%b7-%ce%b3%ce%bf%ce%bd/ Thu, 07 Nov 2024 15:03:48 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/%ce%b9%ce%bd%ce%bf%ce%bc%cf%85%cf%8e%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%ce%b5%ce%bb%ce%bf%cf%8d%ce%bd-%ce%b5%ce%bc%cf%80%cf%8c%ce%b4%ce%b9%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%b7-%ce%b3%ce%bf%ce%bd/ Η συχνότητα εμφάνισης των ινομυωμάτων (καλοήθων όγκων στον μυϊκό χιτώνα της μήτρας) αυξάνεται με την ηλικία και σε μεγαλύτερη αναπαραγωγική ηλικία φθάνει το 50% των ασθενών. Ως εκ τούτου, απασχολεί τα τελευταία χρόνια μεγάλο ποσοστό γυναικών που έχουν αναγκασθεί να μεταθέσουν την πρώτη τους κύηση.Τα αίτια εμφάνισης τους είναι γενικά άγνωστα. Η κληρονομικότητα, η ηλικία, ο τρόπος ζωής και η φυλή φαίνεται ότι παίζουν σημαντικό ρόλο. Ο αριθμός τους ποικίλει, από ένα μέχρι πολλαπλά διάσπαρτα σε όλη την έκταση της μήτρας. Το μέγεθος επίσης ποικίλει από λίγα εκατοστά μέχρι (σπανίως) τα 15-20. Η θέση τους σε σχέση με τους τρεις χιτώνες της μήτρας είναι πολύ σημαντική για την πιθανή εμπλοκή τους στην γυναικεία γονιμότητα: αυτά που είναι κάτω από το εξωτερικό περίβλημα της μήτρας-τον ορογόνο- λέγονται υποορογόνια και είναι τελείως αθώα. αυτά που βρίσκονται στο μεσαίο τοίχωμα-το μυομήτριο-λέγονται τοιχωματικά και αναλόγως του μεγέθους τους μπορεί να προκαλούν συμπτώματα (αιμορραγία) και υπογονιμότητα. τέλος αυτά που βρίσκονται στον εσώτερο χιτώνα-το ενδομήτριο-λέγονται υποβλενογόνια και συνήθως έχουν αρνητική επίπτωση στην γονιμότητα και τα αποτελέσματα της εξωσωματικής. Τα τοιχωματικά και υποβλενογόνια ινομυώματα αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής του εμβρύου περίπου κατά 20%.   Οι μηχανισμοί με τους οποίους τα ινομυώματα μπορεί να επιδρούν αρνητικά στη γονιμότητα και την έκβαση της εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι οι εξής:   η αλλοίωση της αρχιτεκτονικής της μητριαίας κοιλότητας και επομένως της υποδεκτικότητας (φιλικότητας) του ενδομητρίου που προκαλούν τα ινομυώματα με τον όγκο τους και την άσκηση πίεσης. η διαταραχή της φυσιολογικής αιμάτωσης (μείωση ροής αίματος) στην περιοχή παρουσίας του ινομυώματος και εν γένει διαταραγμένη αιματική ροή στο ενδομήτριο και μυομήτριο. η διαταραχή της φυσιολογικής συσταλτικότητας της μήτρας που επηρεάζει την εμφύτευση του εμβρύου. Συγκεκριμένα παρατηρείται αύξηση της συσταλτικότητας του μυομητρίου που κάνει δυσχαιρή την εμφύτευση του εμβρύου. η διαταραχή της φυσιολογικής παραγωγής τοπικά από το ενδομήτριο και το μυομήτριο, ορμονών και εν γένει ουσιών που είναι απαραίτητες για την διαδικασία εμφύτευσης του εμβρύου στο στάδιο της βλαστοκύστης.   Θεραπεία ινομυωμάτων   Η αντιμετώπιση των ινομυωμάτων (αφαίρεση) αφορά αποκλειστικά εκείνα στα οποία συντρέχουν σοβαροί λόγοι εμπλοκής τους στην γυναικεία γονιμότητα. το ενδοκολπικό τρισδιάστατο υπερηχογράφημα, η διαγνωστική υστεροσκόπηση και όπου χρειάζεται η μαγνητική τομογραφία βοηθούν τον θεράποντα ιατρό στην απόφαση για τον σχεδιασμό της χειρουργικής αντιμετώπισης. τα υποορογόνια ινομυώματα δεν σχετίζονται με υπογονιμότητα και ως καλοήθεις ασυπτωματικοί όγκοι δεν χρειάζονται χειρουργική παρέμβαση και απλά παρακολουθούνται υπερηχογραφικά. τα τοιχωματικά ινομυώματα που είναι μακριά από την ενδομητρική κοιλότητα και δεν την πιέζουν είναι ένα δίλλημα κατά πόσον θα πρέπει να αφαιρεθούν. Το μέγεθος παίζει ρόλο καθώς πολλοί ερευνητές συνιστούν αφαίρεση σε μεγέθη μεγαλύτερα των 3 εκ. Η γνώμη του γράφοντος είναι ότι εάν έχουν αποκλειστεί όλοι οι άλλοι γνωστοί παράγοντες υπογονιμότητας ή αποτυχίας της προσπάθειας της εξωσωματικής γονιμοποίησης, τότε θα πρέπει να διενεργηθεί χειρουργική αντιμετώπιση του τοιχωματικού ινομυώματος ως πιθανού αιτίου. Τα υποβλενογόνια ινομυώματα έχουν σαφή συσχέτιση με αποτυχία εμφύτευσης του εμβρύου και ενδεχόμενη αποβολή του οπότε θα πρέπει να αφαιρούνται προκαταβολικά και οπωσδήποτε πριν την διενέργεια προσπάθειας εξωσωματικής γονιμοποίησης. Η χειρουργική αντιμετώπιση των ινομυωμάτων γίνεται με την βοήθεια της ενδοσκοπικής χειρουργικής. Τα τοιχωματικά αφαιρούνται με λαπαροσκοπική χειρουργική που εγγυάται ελάχιστη νοσηλεία, αποφυγή δημιουργίας πυελικών συμφύσεων και άμεση επάνοδο στην καθημερινότητα.Σήμερα πλέον αφαιρούνται λαπαροσκοπικά τα περισσότερα ινομυώματα μέχρι 12 εκ. και πολύ σπάνια θα χρειαστεί ανοικτό (λαπαροτομία) χειρουργείο. Μετά το χειρουργείο απαιτείται ένα μεσοδιάστημα 4-6 μηνών αναμονής για την ισχυροποίηση της μετεγχειρητικής ουλής ή ουλών, εάν πρόκειται για αφαίρεση περισσότερων του ενός ινομυωμάτων.Τα υποβλενογόνια ινομυώματα αφαιρούνται με υστεροσκοπική χειρουργική και δεν χρειάζεται νοσηλεία. Μετά παρέλευση δύο μηνών από την επέμβαση μπορεί να επιχειρηθεί εγκυμοσύνη.Συμπερασματικά, τα ινομυώματα είναι καλοήθεις όγκοι της μήτρας που μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να παρεμβαίνουν στην γονιμότητα. Ο ειδικός γυναικολόγος θα κρίνει την ανάγκη επέμβασης ή όχι μετά από ενδελεχή μελέτη και επιστημονική τεκμηρίωση, και φυσικά συζήτηση με το ζευγάρι.   Γράφει ο Μηνάς Μαστρομηνάς, Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, Ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή 

The post Ινομυώματα: Αποτελούν εμπόδιο στη γονιμότητα και την εξωσωματική; Ο γυναικολόγος απαντά appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Πολλαπλές αποτυχίες στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Ένα ευτυχώς σπάνιο πρόβλημα που χρήζει όμως ιδιαίτερης προσοχής https://drmastrominas.gr/%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%bb%ce%b1%cf%80%ce%bb%ce%ad%cf%82-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%87%ce%af%ce%b5%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba/ Fri, 18 Oct 2024 13:30:43 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%bb%ce%b1%cf%80%ce%bb%ce%ad%cf%82-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%87%ce%af%ce%b5%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba/ Μετά από σχεδόν μισό αιώνα παρουσίας της Εξωσωματικής Γονιμοποίησης (IVF) στο οπλοστάσιο μας στη μάχη κατά της υπογονιμότητας η πρόοδος που έχει συντελεστεί είναι εντυπωσιακή. Από το 10% ποσοστό επιτυχίας στο τέλος της δεκαετίας το 1970, στο 50% σήμερα! Η όλη προσπάθεια διαρκούσε ένα μήνα όπου η ασθενής όφειλε να αφοσιωθεί στην θεραπεία της, ενώ σήμερα είναι μία απλή διαδικασία δύο εβδομάδων όπου η ασθενής συνεχίζει απρόσκοπτα την καθημερινότητα της. Παρά την πρόοδο όμως που συντελέστηκε το παζλ της εξωσωματικής δεν έχει συμπληρωθεί! Όπως πχ. ο γρίφος, πολύ οδυνηρός για ασθενείς και θεραπευτές,  που αφορά τις Πολλαπλές Αποτυχίες Εμφύτευσης (ΠΑΕ) εμβρύων στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση. Ο όρος αναφέρεται σε ασθενείς κάτω των 40 ετών, στις οποίες έχουν γίνει τουλάχιστον τρεις εμβρυομεταφορές ή έχουν συνολικά τοποθετηθεί κατ΄ ελάχιστον  10 έμβρυα, καλής ποιότητας χωρίς επιτυχία. Το ζευγάρι πριν την εξωσωματική υποβάλλεται σε όλο τον απαραίτητο έλεγχο εξατομικευμένα ώστε να αποκλεισθούν προβλήματα που θα μπορούσαν να επιδράσουν αρνητικά το αποτέλεσμα το οποίο κατά περίπτωση εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά των ασθενών (πχ ηλικία, συνοδά νοσήματα, χαρακτηριστικά σπέρματος κ.ο.κ) αλλά και εξωγενείς παράγοντες όπως γενική επίδοση του Κέντρου IVF, εμπειρία και εξοπλισμός Εργαστηρίου και επιστημονικού προσωπικού. Η ΠΑΕ αφορά ένα μικρό ποσοστό ασθενών, κάτω του 10% αλλά είναι φυσικό να προκαλεί έντονα ψυχολογικά προβλήματα στους ασθενείς, τους οικείους τους αλλά και προβληματισμό και stress στην θεραπευτική ομάδα. Προδιαθεσικοί παράγοντες ΠΑΕ Γνωστοί προδιαθεσικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την παχυσαρκία, το κάπνισμα, το αλκοόλ και το stress. Ασθενείς με παχυσαρκία (ΔΜΣ>30) έχουν χαμηλότερα ποσοστά εμφύτευσης εμβρύων στην IVF καθώς και αυξημένα ποσοστά αποβολών και επιπλοκών στην κύηση. Το κάπνισμα για πάνω από 5 χρόνια σχετίζεται με μικρότερη παραγωγή ωαρίων και ποσοστό εμφύτευσης στους δε άνδρες επηρεάζει αρνητικά τις παραμέτρους του σπέρματος και τον δείκτη κατακερματισμένου DNA. Το αλκοόλ κυρίως επηρεάζει την αρνητικά την φυσιολογική εξέλιξη της εγκυμοσύνης δεν φαίνεται ωστόσο να επιδρά στην εμφύτευση. Το ίδιο ισχύει και από το έμβρυο αυτό καθαυτό για την επίπτωση του stress στην ΙVF. Τα αίτια μπορεί να προέρχονται από την μήτρα, από την ποιότητα ωαρίων/εμβρύων, από μειωμένη υποδεκτικότητα (φιλικότητα) του ενδομητρίου από την παρουσία συστηματικών νοσημάτων, από την τεχνική εμβρυομεταφοράς, από τον ανδρικό παράγοντα. Η μήτρα πρέπει να ελεγχθεί με διαγνωστική υστεροσκόπηση και 3D υπερηχογράφημα για παρουσία συγγενών ανωμαλιών διάπλασης (διάφραγμα, μονόκερως) πολυπόδων, υπερπλασίας, ενδομητρικών συμφύσεων, χρόνιας ενδομητρίτιδας, αδενομύωσης, παρουσίας ινομυωμάτων, πάχος ενδομητρίου κ.ο.κ. Η παρουσία υδροσαλπίγγων πρέπει να έχει αποκλειστεί. Στα συστηματικά νοσήματα περιλαμβάνονται τα αυτοάνοσα, ο σακχαρώδης διαβήτης, νοσήματα θυροειδούς και η θρομβοφιλία. Θεραπευτικές παρεμβάσεις Είναι ουσιώδες η ενδομητρική κοιλότητα να είναι ομαλή και με απουσία χρόνιας ενδομητρίτιτδας. Η οιαδήποτε παθολογία αντιμετωπίζεται και αποκαθίσταται  χειρουργικά η φαρμακευτικά πριν την προγραμματισμένη εμβρυομεταφορά. Τα αυτοάνοσα και η θρομβοφιλία αντιμετωπίζονται από ειδικό Ρευματολόγο/Αιματολόγο και πρέπει να είναι υπό αγωγή και σε ύφεση. Η θρομβοφιλία (επίκτητη ή κληρονομική) αντιμετωπίζεται από ειδικό Αιματολόγο χωρίς ωστόσο να έχει τεκμηριωθεί η συσχέτιση της με ΠΑΕ όσο με καθ΄ ’έξιν αποβολές Η εμβρυομεταφορά θα πρέπει να αφορά (όπου αυτό είναι εφικτό) έμβρυα σε στάδιο βλαστοκύστεων (οι οποίες έχουν φωτογραφηθεί και αξιολογηθεί με την βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ΑΙ) να χρησιμοποιούνται ατραυματικοί καθετήρες και να είναι, ταχεία και ανώδυνη και με υπερηχογραφική καθοδήγηση. Ανδρικός παράγοντας και ΠΑΕ Η ποιότητα (χαρακτηριστικά σπέρματος) έχουν συσχετιστεί κυρίως με παλίνδρομες κυήσεις και λιγότερο με ΠΑΕ. Η επιλογή όμως των πλέον κατάλληλων (μέσω ειδικών τεχνολογιών) σπερματοζωαρίων για την μικρογονιμοποίηση στο Εργαστήριο είναι ζωτικής σημασίας. Η βελτίωση του δείκτη κατακερματισμού του DNA του σπέρματος μπορεί ενδεχομένως να βοηθήσει το πρόβλημα των ΠΑΕ, αν και η βιβλιογραφία δεν παρέχει σχετική τεκμηρίωση. Ο παράγων έμβρυο Ίσως ο πλέον σημαντικός παράγοντας είναι η ικανότητα του εμβρύου να εμφυτευτεί και να εξελιχθεί και η βασική προϋπόθεση είναι η φυσιολογική γενετική δομή του εμβρύου η οποία επηρεάζεται αρνητικά με την αυξανόμενη ηλικία. Η ποιότητα όμως των εμβρύων καθορίζεται εν πολλοίς και από την ενδεδειγμένη ωοθηκική διέγερση και την συγκομιδή πολλών και ποιοτικών ωαρίων και βεβαίως από την εργαστηριακή υποδομή και εμπειρία. Σε κάποιες περιπτώσεις ΠΑΕ είναι χρήσιμος ο προεμφυτευτικός έλεγχος (PGT-A) των εμβρύων για να διαπιστωθεί η γενετική τους αρτιότητα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ Οι ΠΑΕ ευτυχώς αφορούν μία μικρή μειοψηφία ασθενών που όμως χρήζουν ιδιαίτερης επιστημονικής και ψυχολογικής φροντίδας και προσοχής. Όταν το ζευγάρι χαρακτηριστεί σαν ΠΑΕ οφείλει να σταματήσει τις προσπάθειες και η θεραπευτική ομάδα να διερευνήσει σε βάθος πιθανά αίτια και να επανέλθει με τροποποιημένες και βελτιωμένες θεραπευτικές προτάσεις. Η αντιμετώπιση των ΠΑΕ προϋποθέτει την συνεργασία μιας ομάδας επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων (γυναικολόγων, εμβρυολόγων, γενετιστών, ανασολόγων, ανδρολόγων, ψυχολόγων κοκ) και φυσικά ενός προηγμένου Εμβρυολογικού Εργαστηρίου όπως έχουμε τη χαρά να διαθέτουμε στο ΥΓΕΙΑ IVF ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ. Τελικά το μήνυμα είναι αισιόδοξο. Η πλειοψηφία των ζευγαριών με ΠΑΕ θα τα καταφέρει μετά τον ενδελεχή επιστημονικό έλεγχο και την εξατομικευμένη θεραπεία.   Γράφει ο Μηνάς Μαστρομηνάς Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή 

The post Πολλαπλές αποτυχίες στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Ένα ευτυχώς σπάνιο πρόβλημα που χρήζει όμως ιδιαίτερης προσοχής appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Δρ. Μηνάς Μαστρομηνάς: «Η εξωσωματική είναι πλέον μια φιλική διαδικασία για πολλά ζευγάρια!» https://drmastrominas.gr/%ce%b4%cf%81-%ce%bc%ce%b7%ce%bd%ce%ac%cf%82-%ce%bc%ce%b1%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf%ce%bc%ce%b7%ce%bd%ce%ac%cf%82-%ce%b7-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b5/ Thu, 27 Apr 2023 12:16:11 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/%ce%b4%cf%81-%ce%bc%ce%b7%ce%bd%ce%ac%cf%82-%ce%bc%ce%b1%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf%ce%bc%ce%b7%ce%bd%ce%ac%cf%82-%ce%b7-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b5/ Το YOU συνάντησε τον Dr. Μηνά Μαστρομηνά, Μαιευτήρα- Γυναικολόγο, Ειδικό στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή, ο οποίος μας μίλησε για την εξωσωματική γονιμοποίηση λύνοντας όλες τις απορίες μας.   Σχετικά: Για την κεντρική ενημέρωση δείτε τον οδηγό Εξωσωματική Γονιμοποίηση στην Αθήνα.

The post Δρ. Μηνάς Μαστρομηνάς: «Η εξωσωματική είναι πλέον μια φιλική διαδικασία για πολλά ζευγάρια!» appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Εξωσωματική Γονιμοποίηση: Φυσικός κύκλος ή διέγερση ωοθηκών; Ποια τεχνική να επιλέξετε https://drmastrominas.gr/%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%ce%bf%cf%80%ce%bf%ce%af%ce%b7%cf%83%ce%b7-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%ba%cf%8d/ Wed, 18 Jan 2023 09:36:44 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%ce%bf%cf%80%ce%bf%ce%af%ce%b7%cf%83%ce%b7-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%ba%cf%8d/ Πολλά ζευγάρια, όταν πρόκειται να υποβληθούν σε ένα πρόγραμμα εξωσωματικής γονιμοποίησης, συχνά προβληματίζονται αν είναι καλύτερα να επιλέξουν φυσικό κύκλο ή διέγερση ωοθηκών. Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ των δύο τεχνικών, τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, αλλά και σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται η κάθε τεχνική; Στον φυσικό κύκλο, παρακολουθούμε υπερηχογραφικά την φυσιολογική διαδικασία ωρίμανσης του ενός ωοθυλακίου, που παράγεται από την γυναίκα κάθε μήνα και η λήψη του ωαρίου του εμπεριέχεται σε αυτό, προκειμένου να γίνει γονιμοποίηση και παραγωγή ενός εμβρύου. Στον αντίποδα είναι η διέγερση των ωοθηκών, με την λήψη φαρμάκων (ορμόνη FSH που φυσιολογικά κυκλοφορεί στον οργανισμό της γυναίκας), προκειμένου να παραχθούν περισσότερα ωάρια, συνήθως 6 με 12 ανάλογα με την ηλικία της γυναίκας. Και στις δύο περιπτώσεις απαιτείται ο ίδιος χρόνος για τη λήψη του/των ωαρίων (δύο εβδομάδες). Η λήψη τους γίνεται με απλή χειρουργική διαδικασία και, στη συνέχεια, διενεργείται η γονιμοποίηση στο Εμβρυολογικό Εργαστήριο, όπου και γίνεται παρακολούθηση-αξιολόγηση του/των εμβρύων και εμβρυομεταφορά. Επομένως, έχουμε (όχι πάντα όπως θα δούμε) ένα έμβρυο στο φυσικό κύκλο, και αντιθέτως πολλά σε κύκλο με διέγερση των ωοθηκών, όπου συνήθως τοποθετούμε στη μήτρα δυο επιλεγμένα έμβρυα και καταψύχονται αυτά που περισσεύουν. Αυτή η σημαντική διαφορά εξηγεί και τα χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας του φυσικού κύκλου σε σχέση με την διέγερση των ωοθηκών. Πλεονεκτήματα φυσικού κύκλου • Δεν λαμβάνονται φάρμακα• Απλούστερη διαδικασία• Μικρότερο κόστος• Λιγότερες επισκέψεις Μειονεκτήματα φυσικού κύκλου • Χαμηλό ποσοστό επιτυχίας 20% (τοποθέτηση ενός εμβρύου, ασθενής 35-40 ετών).• Πιθανότητες το πολύ 70% να ληφθεί το ωάριο, να γονιμοποιηθεί και να προκύψει έμβρυο κατάλληλο για εμβρυομεταφορά ή κατάψυξη. Συνεπώς, μία στις τρεις προσπάθειες φυσικού κύκλου δεν οδηγεί σε δημιουργία εμβρύου.• Απαιτούνται κατά μέσον όρο έξι προσπάθειες για να επιτευχθεί βιώσιμη κύηση. Τελικά έτσι το κόστος υπερβαίνει αυτό μιας «κανονικής» προσπάθειας. Πλεονεκτήματα κύκλου διέγερσης ωοθηκών • Υψηλό ποσοστό επιτυχίας 50% (τοποθέτηση δύο εμβρύων, ασθενής 35-40 ετών).• Κατάψυξη υπεράριθμων εμβρύων, άρα δυνατότητα περισσότερων εμβρυομεταφορών από μία προσπάθεια διέγερσης.• Δυνατότητα επιλογής καλών (βιώσιμων) εμβρύων. Μειονεκτήματα κύκλου διέγερσης ωοθηκών • Ανάγκη χρήσης υποδόριων ενέσεων.• Πλέον απαιτητική διαδικασία, περισσότερες επισκέψεις.• Κίνδυνος υπερδιέγερσης ωοθηκών.• Υψηλότερο κόστος. Ενδείξεις Φυσικού κύκλου και Διέγερσης ωοθηκών Οι ιατροί που εξειδικεύονται στην εξωσωματική γονιμοποίηση, συχνά αντιμετωπίζουν ζευγάρια που επιμένουν να υποβληθούν στη διαδικασία του φυσικού κύκλου, προκειμένου να αποφύγουν τη λήψη φαρμάκων. Στο σημείο αυτό, αξίζει να τονίσουμε ότι τα φάρμακα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, χρησιμοποιούνται για περισσότερο από 40 χρόνια, χωρίς να έχουν συσχετισθεί με γυναικολογικό καρκίνο ή άλλες σοβαρές ασθένειες. Επίσης, η χορήγηση των φαρμάκων αυτών είναι απλή, και γίνεται υποδόρια με χρήση ειδικής συσκευής από την ίδια τη γυναίκα στην κοιλιακή χώρα. Σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται ο φυσικός κύκλος: • σε γυναίκες με ιστορικό γυναικολογικής κακοήθειας.• σε γυναίκες με ηθικά/ θρησκευτικά κωλύματα για παραγωγή πολλών γαμετών• σε προγραμματισμό εμβρυομεταφοράς κατεψυγμένων εμβρύων.• σε νέες γυναίκες μικρότερες των 35 ετών, όπου τα ποσοστά επιτυχίας είναι υψηλότερα.• σε γυναίκες με χαμηλό ωοθηκικό δυναμικό (χαμηλή ΑΜΗ) που δεν ανταποκρίνονται στη διέγερση των ωοθηκών. Συνήθως πρόκειται για γυναίκες μεγαλύτερης αναπαραγωγικής ηλικίας όπου μπορεί να καταψύχονται τα έμβρυα (embryo banking), ώστε να γίνει μία εμβρυομεταφορά 2-3 εμβρύων. Η διέγερση των ωοθηκών αποτελεί τον “χρυσό κανόνα” και αγκαλιάζει σχεδόν όλο το φάσμα των ασθενών. Σαν τεχνική συντομεύει τον χρόνο επίτευξης μίας εγκυμοσύνης και προσφέρει δυνατότητα κατάψυξης εμβρύων για μελλοντικές προσπάθειες του ζευγαριού. Συμπερασματικά Τόσο ο φυσικός κύκλος όσο και η διέγερση των ωοθηκών, είναι τεχνικές που θα πρέπει να εφαρμόζονται εξατομικευμένα σε κάθε υπογόνιμο ζευγάρι, έπειτα από ενδελεχή ενημέρωση από τον εξειδικευμένο ιατρό στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Ο φυσικός κύκλος αν και θεωρείται μια χαμηλού κινδύνου και φιλική προς την γυναίκα διαδικασία, έχει χαμηλά ποσοστά επιτυχίας και δεν ενδείκνυται σε περιπτώσεις γυναικών άνω των 40 ετών, καθώς ενδέχεται να χαθεί πολύτιμος αναπαραγωγικός χρόνος. Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος αποτελεί μια σημαντική παράμετρο για την επιλογή της κάθε μεθόδου στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Το one size fits all δεν έχει θέση στην Ιατρική και επομένως και στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση. Σχετικά: Δείτε επίσης τον βασικό οδηγό για την εξωσωματική γονιμοποίηση στην Αθήνα και τα ποσοστά επιτυχίας.

The post Εξωσωματική Γονιμοποίηση: Φυσικός κύκλος ή διέγερση ωοθηκών; Ποια τεχνική να επιλέξετε appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]> Βελτιώνοντας την φυσική μας γονιμότητα, άρθρο στο in.gr https://drmastrominas.gr/%ce%b2%ce%b5%ce%bb%cf%84%ce%b9%cf%8e%ce%bd%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%bc%ce%b1%cf%82-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%cf%8c%cf%84%ce%b7/ Mon, 28 Nov 2022 10:51:55 +0000 https://drmastrominas.abitofgreece.com/%ce%b2%ce%b5%ce%bb%cf%84%ce%b9%cf%8e%ce%bd%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%bc%ce%b1%cf%82-%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b9%ce%bc%cf%8c%cf%84%ce%b7/ Στα περισσότερα ζευγάρια που ξεκινούν το συναρπαστικό ταξίδι της τεκνοποίησης υπάρχουν πολλά ερωτηματικά ή και ταμπού αναφορικά με το τι προάγει την γονιμότητα τους. To άγχος που (δικαιολογημένα) διακατέχει τα ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας, τα οδηγεί συχνά πρόωρα στις τεχνικές της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και ειδικότερα στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση. Έχει όμως η φύση πει τον τελευταίο της λόγο;     Γράφει ο Δρ. Μηνάς Μαστρομηνάς*   Το 75% των ζευγαριών που προσπαθούν, θα επιτύχουν κύηση στους πρώτους έξι μήνες. Ένα 5% σε έναν χρόνο και το υπόλοιπο 20% δεν θα τα καταφέρει και θα πρέπει να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Μετά την ηλικία των 35 ετών η γονιμότητα σε γυναίκες και άνδρες σταδιακά μειώνεται, εντονότερα στις γυναίκες και λιγότερο στους άνδρες, κυρίως μετά το πεντηκοστό τους έτος. Μία γυναίκα 40 ετών χάνει το 50% της γονιμότητάς της σε σχέση με μία γυναίκα 30 ετών και γι’ αυτό έγκαιρα, μετά από έξι μήνες προσπαθειών πρέπει να αναζητήσει βοήθεια. Παράθυρο γονιμότητας  Οι «περίφημες» γόνιμες ημέρες στην γυναίκα (γόνιμο παράθυρο) είναι ένα χρονικό διάστημα 6 ημερών που καταλήγει στην ωορρηξία. Η ωορρηξία βρίσκεται εάν αφαιρέσουμε 14 ημέρες από τον ρυθμό του κύκλου. Για κύκλο 28 ημερών η ωορρηξία αναμένεται την ημέρα 14 και άρα το παράθυρο γονιμότητας είναι από την ημέρα κύκλου 9-14. Σε κύκλο 30 ημερών η ωορρηξία γίνεται την ημέρα 16 και το παράθυρο γονιμότητας τις ημέρες 11-16. Μελέτες έχουν δείξει ότι η μέγιστη γονιμότητα επιτυγχάνεται εάν η επαφή γίνει 2 ημέρες πριν την ωορρηξία. Γενικά τα ζευγάρια θα πρέπει να έχουν συχνές επαφές στη διάρκεια του παράθυρου γονιμότητας. Εάν είναι δυνατόν καθημερινά ή ανά δύο ημέρες. Η ποιότητα και ικανότητα του σπέρματος να γονιμοποιήσει, αντίθετα με ότι πιστεύεται, δεν εξασθενεί με τις συχνές επαφές. Αυτό ισχύει και για άνδρες με αδύναμο σπέρμα. Σεξουαλική συμπεριφορά ζευγαριού Υπάρχουν μεταξύ των ζευγαριών πολλά αβάσιμα «δόγματα» όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της σεξουαλικής σχέσης, που θεωρητικά είναι η βέλτιστη για την αναπαραγωγική διαδικασία. Καταρχάς, η στάση στην επαφή δεν έχει καμία σημασία. Σε οποιαδήποτε στάση έχουν ανιχνευτεί σπερματοζωάρια σε δευτερόλεπτα στον τράχηλο της μήτρας και σε λίγα λεπτά στις σάλπιγγες. Δεν έχει επίσης καμία επιστημονική βάση η παραμονή της γυναίκας σε ύπτια θέση μετά την επαφή. Η παρατήρηση εξόδου υγρού από τον κόλπο στο τέλος της επαφής είναι φυσιολογική και αφορά το συνοδευτικό των σπερματοζωαρίων, σπερματικό υγρό. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κολπικά λιπαντικά (υδατικά, ελαιώδη, σάλιο κ.τ.λ.) διότι μειώνουν την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων 60-100%. Τεχνικές παρακολούθησης γονιμότητας  Κάποιες γυναίκες επιθυμούν να προσδιορίζουν και να επιβεβαιώνουν τις ημέρες γονιμότητας τους κι έτσι να σχεδιάζουν τις επαφές τους. Αυτή η τακτική φαίνεται ότι έχει όφελος, συντομεύει τον χρόνο μέχρι την σύλληψη, όμως θέλει προσοχή γιατί μπορεί να προκαλέσει άγχος και αρνητική επίδραση στη σχέση του ζευγαριού. Στις τεχνικές συγκαταλέγονται ο προσδιορισμός του γόνιμου παράθυρου, η μέτρηση της θερμοκρασίας σώματος (αύξηση θερμοκρασίας στο μέσον του κύκλου σε 37-37.4), η ανίχνευση με τεστ ούρων της ορμόνης LH (ωορρηξία 2 ημέρες μετά από θετικό τεστ), η παρακολούθηση της κολπικής έκκρισης της τραχηλικής βλέννας (μέγιστη γονιμότητα όταν είναι κολλώδης, καθαρή). Τρόπος ζωής  Ο τρόπος ζωής του ζευγαριού οφείλει να  συνάδει με την προσπάθεια να γίνουν γονείς και να είναι υγιεινός. Η παχυσαρκία αλλά και η απίσχναση (γενικευμένη εξάντληση και απουσία υποδορίου λίπους) συνδέονται με προβλήματα ανωορρηξίας. Οι διατροφικές συνήθειες έχουν μελετηθεί αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια δίαιτα (π.χ. μεσογειακή) έχει πλεονεκτήματα όσον αφορά την γονιμότητα. Η λήψη φολικού οξέος 400mg καθημερινά είναι απαραίτητη. Δεν έχει διευκρινιστεί εάν η  λήψη πολυβιταμινούχων σκευασμάτων και συμπληρωμάτων διατροφής σχετίζεται με τη βελτίωση της γονιμότητας. Ο καπνός είναι βέβαιο ότι έχει αρνητική επίδραση σε γυναίκες και άνδρες. Οι καπνίστριες επιπλέον έχουν αυξημένο κίνδυνο αποβολής και εισόδου στην εμμηνόπαυση 3-4 χρόνια νωρίτερα. Το αλκοόλ σε ποσότητα μεγαλύτερη από δύο ποτά ημερησίως έχει σχετισθεί με υπογονιμότητα σε γυναίκες και άνδρες, και γενικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μέχρι την σύλληψη. Η καφεΐνη σε ποσότητα 2-3 κούπες καφέ ημερησίως δεν σχετίζεται με διαταραχή της γονιμότητας. Tέλος, καλό είναι τα ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας να αποφεύγουν επαφή με χημικές τοξικές ουσίες σε κάθε τους μορφή. Είτε αυτές αφορούν τον εργασιακό τους χώρο είτε το περιβάλλον διαβίωσης. Είναι ενδιαφέρον ότι κάτοικοι μεγαλουπόλεων με σημαντική ρύπανση, και ιδίως κάτοικοι πλησίον αυτοκινητοδρόμων, έχουν στατιστικά μεγαλύτερη συχνότητα υπογονιμότητας σε σύγκριση με πληθυσμούς  που ζουν στην ύπαιθρο. Συμπέρασμα  Κάθε ζευγάρι που δεν έχει ένας εκ των δύο συντρόφων κάποιο γνωστό πρόβλημα υπογονιμότητας, οφείλει να προσπαθήσει για έναν χρόνο, εάν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών και για έξι μήνες εάν είναι ηλικιακά μεγαλύτερη. Σε περίπτωση αποτυχίας επιβάλλεται η συμβολή και η συμβουλή του ειδικού στη διάγνωση και στην εξατομικευμένη θεραπεία του κάθε ζευγαριού χωριστά. *Ο Δρ. Μηνάς Μαστρομηνάς είναι Γυναικολόγος, ειδικός στην Ιατρική της Αναπαραγωγής

The post Βελτιώνοντας την φυσική μας γονιμότητα, άρθρο στο in.gr appeared first on ΔΡ. ΜΗΝΑΣ ΜΑΣΤΡΟΜΗΝΑΣ.

]]>